Isidora Sekulić je jedna od najznačajnijih figura u istoriji srpske književnosti, esejistike i prevodilaštva. Bila je prva žena akademik u Srbiji, član Srpske kraljevske akademije (danas SANU) i intelektualka svetskog glasa koja je tečno govorila i pisala na nekoliko evropskih jezika. Iako je slavu stekla svojim delima kao što su "Saputnici" i "Pisma iz Norveške", formativni i profesionalni period njenog života u velikoj meri je vezan za Pančevo.

U Pančevu je Isidora provela punih dvanaest godina (od 1897. do 1909. godine) radeći kao mlada učiteljica. Bio je to period njene teške borbe sa konzervativnom, patrijarhalnom sredinom vojvođanske palanke, ali i vreme njenog intenzivnog intelektualnog sazrevanja. U ovoj detaljnoj biografiji istražujemo Isidorin rad u Pančevu, njen pedagoški doprinos, kao i sukobe koji su na kraju doveli do njenog odlaska iz ovog grada.

Dolazak u Pančevo i rad u Srpskoj višoj devojačkoj školi

Isidora Sekulić je rođena 16. februara 1877. godine u Podlokanju kod Kikinde. Nakon školovanja u Novom Sadu i Somboru, diplomirala je na Pedagogijumu u Budimpešti na grupi za matematiku i prirodne nauke. Sa diplomom ugledne budimpeštanske škole, mlada Isidora je u jesen 1897. godine stigla u Pančevo, gde je postavljena za nastavnicu u Srpskoj višoj devojačkoj školi.

Srpska viša devojačka škola u Pančevu bila je jedna od retkih ustanova na prostorima današnje Vojvodine koja je nudila naprednije obrazovanje za devojke, pripremajući ih za učiteljski poziv ili samostalan rad. Isidora je predavala širok spektar predmeta:

  • Matematiku i račun,
  • Prirodne nauke (fiziku, hemiju, botaniku),
  • Crtanje i gimnastiku.

Njeni časovi su bili nekonvencionalni za to vreme. Umesto suvoparnog diktiranja, Isidora je podsticala devojke na kritičko razmišljanje, vodila ih na izlete u prirodu radi izučavanja biljaka i učila ih važnosti fizičke kulture i telesnog zdravlja.

Upravljanje školom i profesionalni uspesi

Isidora se brzo istakla kao najobrazovanija i najaktivnija nastavnica u školi. Tokom školske 1901/1902. godine, crkveni školski odbor joj je poverio dužnost upravnika (upravnice) Srpske više devojačke škole. Bilo je to veliko priznanje za ženu u to vreme, s obzirom na to da su rukovodeće funkcije u prosveti gotovo isključivo bile rezervisane za muškarce.

Kao upravnica, Isidora je radila na modernizaciji nastavnih planova, opremanju školskih kabineta fizike i hemije i nabavci knjiga za školsku biblioteku. Međutim, njena ambicija, stručnost i odlučan karakter počeli su da smetaju pojedinim članovima Školskog odbora i konzervativnim kolegama koji su smatrali da žena ne bi trebalo da ima toliku moć i autoritet.

Sukob sa palanačkim mentalitetom

Boravak Isidore Sekulić u Pančevu bio je obeležen stalnom napetošću između njene evropske širine, kosmopolitskog duha i lokalnog, malograđanskog mentaliteta banatske varoši. U to vreme, Pančevo je, uprkos svom privrednom razvoju, bilo sredina sa strogim patrijarhalnim pravilima ponašanja, posebno kada su u pitanju bile neudate žene.

Isidora je bila drugačija:

  • Živela je sama, iznajmljujući sobu u starom delu grada.
  • Bila je posvećena isključivo knjigama, učenju stranih jezika (tokom boravka u Pančevu savladala je engleski, francuski, nemački i počela da uči norveški) i pisanju.
  • Nije učestvovala u uobičajenim palanačkim ogovaranjima, čajankama i društvenim ritualima.
  • Putovala je sama u inostranstvo tokom letnjih raspusta (u Italiju, Francusku, Nemačku) kako bi posećivala muzeje i biblioteke.

Ovakav način života izazvao je sumnju i neprijateljstvo lokalne čaršije. O Isidori su počele da kruže zlonamerne glasine i tračevi. Tokom boravka u Pančevu, u istom gradu je na obližnjoj tamiškoj trošarini radio i pesnik Vladislav Petković Dis, čiju će poeziju Isidora kasnije oštro kritikovati. Suočavala se sa neosnovanim optužbama u vezi sa svojim moralom, zdravljem (imala je česte probleme sa plućima) i pedagoškim metodama. Pritisci su kulminirali 1909. godine kada su je školske i crkvene vlasti, pod uticajem palanačkih intriga, smenile sa mesta nastavnice. Razočarana i duboko povređena nepravdom, Isidora je spakovala svoje kofere i napustila Pančevo, prešavši u Šabac, a kasnije u Beograd, gde će njenu pionirsku borbu za žensko akademsko obrazovanje na pančevačkim katedrama nastaviti filozofkinja Ksenija Atanasijević.

Kasnija slava i sećanje

Nakon odlaska iz Pančeva, Isidora je objavila svoja najvažnija dela. Njena zbirka eseja i crtica "Saputnici" (1913) i putopis "Pisma iz Norveške" (1914) postavili su je na sam vrh srpske književnosti. Godine 1950. izabrana je za redovnog člana Srpske akademije nauka i umetnosti kao prva žena u istoriji ove institucije.

Iako je njen odlazak iz Pančeva bio bolan, grad je kasnije prepoznao značaj ove velike književnice. Danas se u Pančevu njeno ime čuva kroz sećanja na Devojačku školu, a period njenog rada se analizira kao ključan primer borbe za emancipaciju žena i obrazovanje u Banatu. Isidorina priča o dvanaest pančevačkih godina ostaje svedočanstvo o tome kako istinski intelektualni genije mora proći kroz trnovit put palanačkog nerazumevanja da bi dosegao večnost.